Deze goed bezochte nieuwjaarsbijeenkomst bewijst weer eens dat de NVTL landschapsarchitecten en ontwerpers bij elkaar brengt. Maar is de NVTL daarmee een verbindende factor? Tussen landschapsarchitecten en landschapsontwerpers onderling, tussen onderzoek en praktijk, opdrachtgever en opdrachtnemer, tussen privaat en publiek, professional en leek?

Ik denk dat verbinding goed samenvat wat de belangrijkste taak is van de NVTL. Toen de vereniging mij vroeg de voorzittersrol te willen vervullen heb ik besloten me in te willen zetten om die verbindende rol verder uit te werken.

Een van de verbindingen die naar mijn mening nog onderbelicht is, is de verbinding met de samenleving. Wat draagt de NVTL bij aan het uitdragen van landschapsarchitectuur bij een breder publiek? En hoe open staan wij voor signalen uit de maatschappij over ons vak en over het landschap.

Wat dat laatste betreft hoeven we de laatste tijd niet ontevreden te zijn. Stop de teloorgang van ons unieke landschap! Kopte de Volkskrant eergisteren nog in een artikel over het Aanvalsplan voor het landschap van Natuurmonumenten. Ik heb het plan - met de titel ‘Een land om te koesteren’ - meteen gedownload en gelezen. Er staat veel behartenswaardigs in over behoud van landschap en met name van natuur. Met een oproep aan burgers én aan de rijksoverheid om in te grijpen. Maar in het hele document van 34 pagina's kom ik niet één keer het woord landschaps-architectuur tegen, laat staan landschapsarchitect.

Op 7 januari vraagt de Volkskrant: “Moet Flevolandse wildernis wijken voor toeristen?” Het blijkt een aanklacht van ecoloog Frans Vera tegen het open stellen van zijn levenswerk, de Oostvaardersplassen, die naar zijn mening daarmee te grabbel worden gegooid aan de commercie. In de Provincie Flevoland is geopperd het gebied minder te laten kaalvreten waardoor het aantrekkelijker wordt. Kort samengevat: Minder grazers, meer bezoekers.

Wat vinden wij daar eigenlijk van? Moeten we 5400 ha Oostvaardersplassen behoeden voor menselijke invloed en de biologen en 2600 konikpaarden hun eigen gang laten gaan? Wie?

Of zouden we een ontwikkeling moeten nastreven als in Lapland, waar rendieren en mensen vrij rondlopen, waarbij de rendieren in de winter naar natuurboerderijen trekken, waar ze worden bijgevoerd. En waar de zwakkere dieren worden geslacht, verkocht als vlees en huid. En waar toeristen een rendiertocht kunnen maken? Wie?

En zo kunnen we nog even doorgaan. Op het voornemen van het Rijk in 2015 om de bouwmogelijkheden langs de kust te verruimen volgde een storm van protest uit de samenleving. Het voornemen werd teruggedraaid en er is een kustpact opgesteld. Wat was het geluid van de NVTL?

In oktober heeft het Nederlandse Volk bepaald wat het mooiste natuurgebied van Nederland is in een verkiezing voor ‘Nationale parken van wereldklasse’. Wij weten nu dat het Waddengebied, de Veluwe en de Hollandse Duinen de top drie vormen als landschaps-park. Maar is het ook helder welke bijdrage landschapsarchitecten en ontwerpers leveren aan ons landschap? En wordt die bijdrage gewaardeerd?

Het advies 'Verbindend Landschap' dat de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur in november publiceerde, heeft een andere blik. Hier wordt nadrukkelijk de rol van het ontwerp benoemt bij de grote transities die het landschap staan te wachten.

Ik denk dat het nuttig en nodig is om ons uit te spreken, om elkaar uit te dagen en aan te spreken. Om deel te nemen aan het maatschappelijk debat. Sterker, om dit verder aan te zwengelen. Daarbij hebben we dit jaar daar een geweldige gelegenheid door de vierde landschap triënnale die in september gaat plaats vinden in de Haarlemmermeer onder het motto ‘Het volgende landschap’. Als voorzitter in ieder geval alvast een leuke uitdaging om mee te werken om er een groot succes van te maken.

Naast deelname aan de triënnale en het meer naar buiten richten heeft het bestuur nog een aantal beleidsvoornemens opgesteld voor de komende periode van 3 jaar. Ik noem bijvoorbeeld de suggestie om een vorm van e-matching te organiseren voor leden om partners met specifieke vaardigheden en kennis te vinden voor een project. Het verder inzetten van nieuwe media. Of het stimuleren en (financieel) ondersteunen van initiatieven van leden en het versterken van de samenwerking met andere ontwerpende disciplines in de nieuw op te richten koepel Ontwerpend Nederland en met de Blauw Kamer. En het weer leven inblazen van de NVTL trofee voor bijzondere verdiensten. En niet te vergeten het oprichten van een werkgroep die de viering van het 100-jarig bestaan van de vereniging in 2022 gaat voorbereiden. En natuurlijk het uitdagen van de jonge generaties vakgenoten tot de NVTL.

Komend voorjaar zal een concept-beleidsagenda worden gepresenteerd. Aan alle leden de oproep om hierop te reageren. Met aanvullingen maar vooral met prioriteiten. Alles willen is helaas niets bereiken. Waar gaan we de komende jaren vol energie tegenaan om resultaten te boeken?

Uit: Verbindend landschap

Het Nederlandse landschap is de spiegel en de echo van onze collectieve geschiedenis. Het is tegelijkertijd het canvas waarop de toekomstige ontwikkelingen zullen worden geschilderd. En in het landschap van de toekomst gaat nogal wat veranderen. Hoe dat allemaal gaat uitpakken, hebben we deels in eigen hand. De vraag is dus niet alleen hoe het landschap straks zal zijn veranderd, maar ook of we die veranderingen hebben willen begeleiden, en hoe we over vijftig jaar tegen landschap aankijken en deze veranderingen beleven.

Hoofdaanbeveling: Stel landschap centraal bij de ruimtelijke vormgeving van duurzaamheidstransities en verbind daarmee de samenleving met deze transities én met de kwaliteit van het veranderende landschap.

ir. Ben Kuipers, 27 januari 2017