Project in Beeld: Gebied Manpad, Heemstede door VE-R
Details
In deze nieuwe rubriek delen we regelmatig bijzondere tuin- of landschapsontwerpprojecten van bureauleden van NVTL.
Project: Gebied Manpad, Heemstede
Ontwerp: VE-R landschapsarchitectuur en stedenbouw
Opdrachtgevers: Timpaan
Status: Stedenbouwkundig en Landschappelijk plan afgerond, Voorlopig Ontwerp Openbare Ruimte in ontwikkeling.
Oppervlakte: Projectgebied 12ha
Wonen: 149 woningen
Publieke ruimte: 5,5 ha natuur, 1,7 ha water, 2 ha uitgeefbaar, 2,2 ha openbare ruimte
Meer informatie: www.ve-r.nl en www.gebiedmanpad.nl/
Het Gebied Manpad in Heemstede vormt een bijzonder overgangsgebied tussen stad en land, waar de historische strandwal met haar landgoederen overgaat in het open landschap richting de Leidsevaart. Eeuwenlang gebruikt voor bloembollenteelt — nog zichtbaar in oude schuren en verkavelingsstructuren — bestaat het nu vooral uit vervallen kassen en maisakkers. Tegenwoordig staat het gebied centraal in de vraag hoe woningbouw kan samengaan met behoud van landschappelijke en ecologische waarden. Het plan is om 149 woningen te realiseren in een parkachtige setting. Zo ontvouwt zich een actuele en principiële opgave tussen erfgoed, natuur en woningnood.
Ruim twintig jaar is er nagedacht over de toekomst van het Gebied Manpad. De eerste studies, begin jaren 2000, richtten zich op woningbouw in VINEX-dichtheid (circa 300 woningen). Deze plannen stuitten op verzet, waarna de gemeente onderzocht of een invulling als natuur- en recreatiegebied mogelijk was. Omdat dat financieel onhaalbaar bleek, verschoof de focus naar woningbouw als middel om de sanering en herinrichting te bekostigen. In de loop der jaren volgden plannen met uiteenlopende woningenaantallen, maar een besluit bleef uit.
De recente woningnood heeft het debat verschoven: de nadruk ligt nu ook op de realisatie van sociale en betaalbare woningen, terwijl de wens om het gebied te transformeren naar natuur en betekenisvolle openbare ruimte overeind is gebleven.
Na jaren van stilstand en verschuivende perspectieven krijgt de opgave nu concreet vorm. Het plan richt zich op een samenhangend raamwerk van water en groen dat het grootste deel van het Gebied Manpad beslaat en dat fungeert als ecologische stapsteen tussen omliggende natuurgebieden. Het waterstelsel kent vooral natuurvriendelijke oevers. Langs de Leidsevaart komt een ecologische binnenoever. Het groen is divers: van stinzenbos en parkbomen tot hooiland en boomgaard, samen goed voor minimaal 5,5 hectare natuur.
Het open middengebied vormt het ecologische hart en versterkt de beleving van bewoners. Tegelijkertijd vergroot het de samenhang in de strandvlakte tussen oude en nieuwe duinen. De woningbouw is verdeeld over drie zones die zich voegen naar het groen-blauwe raamwerk, waarbij iedere zone door haar ligging een eigen karakter krijgt. Een natuurversterkingsplan van ecologiebureau Van der Goes en Groot zorgt ervoor dat de maximale ecologische potentie en biodiversiteit wordt gerealiseerd.
De ontwikkeling weerspiegelt in het klein de landelijke spanning binnen de huidige woningbouwdiscussie in Nederland. Terwijl de druk om nieuwe woningen te realiseren ongekend hoog is, groeit tegelijkertijd het besef dat dit niet ten koste kan gaan van landschap, biodiversiteit en leefkwaliteit. In deze opgave krijgt die spanning concreet vorm: een gebied met hoge cultuurhistorische en ecologische waarden, dat tegelijk een logische plek vormt om bij te dragen aan de lokale woonopgave.
Waar eerder werd uitgegaan van óf grootschalige woningbouw, óf volledige natuurontwikkeling, zoekt de huidige visie nadrukkelijk naar een integrale benadering waarin ecologische samenhang, klimaatadaptatie en recreatieve kwaliteit prominent aanwezig zijn. Daarmee laat het plan zien hoe woningbouw kan bijdragen aan vernieuwing en versterking van het landschap, in plaats van het simpelweg te consumeren.
VE-R
VE-R is gevestigd in Haarlem, waar we werken aan projecten in Nederland en Sub-Sahara Afrika, zoals op het moment bijvoorbeeld in Kenia, Uganda, Tanzania en Liberia. De teamleden hebben uiteenlopende achtergronden, wat een rijkdom aan perspectieven aan de ontwerptafel brengt.
We streven naar geïntegreerde en vernieuwende oplossingen voor urgente vraagstukken, met een focus op ontwerpen die inspelen op snelle verstedelijking, klimaatadaptatie en het verlies aan biodiversiteit in de gebouwde én natuurlijke omgeving.
Wij vinden het essentieel om een plek in al haar facetten te begrijpen — van fysieke kenmerken tot culturele, infrastructurele en historische context. Analyse is voor ons meer dan het verzamelen en visualiseren van data. Het stelt ons in staat om de kwaliteiten en beperkingen van het gebied te herkennen, een eigen narratief te ontwikkelen en een ontwerp te realiseren dat passend en haalbaar is.
Samenwerking is de sleutel tot ontwerpen met sociale en ecologische impact. We betrekken gemeenschappen en stakeholders actief om hun behoeften te begrijpen en hun perspectieven te integreren in ons werk. Samenwerking is essentieel is voor het creëren van gezamenlijk eigenaarschap en betrokkenheid bij een project. Het versterkt de basis van het ontwerp en vergroot de bereidheid om een project ook na de realisatie te ondersteunen en te onderhouden.
